سیلیس چیست، دانه بندی سیلیس دانه درشت، کلوخه ، ماسه و معدن سنگ سیلیس خوی

سيليس را مي‌توان در ابتدا به صورت محلول در آب در نظر گرفت . پس از اشباع شدن محلول ها از سيليس و رسوب آن در محيط، تبلور سيليس آغاز مي‌گردد. اين عمل در ابتدا به اشكال نهان بلور و ريز بلور صورت مي‌گيرد . پس از اين مرحله در صورت ايجاد شرايط مساعد، زايش و رشد بلورهاي كوارتز انجام مي‌شود. همچنين سيليس موجود در محيط هاي آذرين و ماگمايي سبب ايجاد بلورهاي كوارتز مي‌گردد. اين بلورها هم در فازهاي اوليه و هم در مراحل پاياني ماگماتيسم ايجاد و يا ممكن است از محلولهاي گرمابي ناشي شوند. بلورهايي كه به روشهاي فوق ايجاد مي‌شوند به تنهايي و يا به همراه كانيهاي ديگر، سنگهاي حاوي سيليس راتشكيل مي‌دهند. در صورتيكه سيليس درصد بالايي از اين سنگها را تشكيل بدهد. كانسار سيليس تشكيل مي‌شود . كانسارهاي سيليس تشكيل شده از تجمع ثانويع سيليس و دراثر فرآيند دگرگوني (تزريق ثانيه رگه ها و رگچه ها سيليس در سازندهاي دگرگون شده ) هوازدگي، جابجايي، و تجمع بوسيله باد و يا آب رودخانه ها داراي حجم قابل توجهي بوده و از اهميت زيادي برخوردارند. گاهي در طبيعت لايه هايي از سيليس آلي نيز بصورت رايدولاريت . فتانيت ، اسپونگوليت و دياتوميت وجود دارد . اين لايه ها از انباشته شدن قطعات اسكلت سيليسي جانوران ريز دريايي ايجاد مي‌شوند. از نظر كاني شناسي جنس اين مواد اكثرا كريستوباليت و اپال است . اين مواد در صنعت بعنوان پر كننده و يا صافي مورد استفاده قرار مي‌گيرند.

مشخصات عمومی و کلی سیلیس

نام سيليس Silicon از واژه لاتين (Silicis) به معنی (flint ) سنگ سخت، سنگ آتش زنه يا سنگ چخماق گرفته شده است. سيليس در سال 1824 توسط Jöns Jacob Berzelius در سوئد کشف شد. سيليس متبلور در سال 1854 توسط Deville يک شکل آلوتروپ از عنصر را کشف نمود.

مشخصات  فیزیکی سیلیس و دانه بندی سیلیس دانه درشت

اكسيد سيليسيم (SiO2) يا سيليس تركيبي شيميايي است كه به صورت خالص و يا به صورت تركيب در كاني هاي سيليكاته در مجموع 90 درصد پوسته جامد زمين را تشكيل مي دهند.

نام سيليس Silicon از واژه لاتين (Silicis) به معنی (flint ) سنگ سخت، سنگ آتش زنه يا سنگ چخماق گرفته شده است. سيليس به عنوان دومين عنصر فراوان در پوسته زمين با فراواني 25% مي باشد. سيليس غيرفلزي است سخت به رنگ بيرنگ تا سفيد رنگ و يا خاكستري تيره با نماد Si ، عدد اتمي 14، وزن اتمي 085/28، وزن مخصوص 33/2 گرم بر سانتي متر مکعب، سختي7 در مقياس موس، رنگه خاکه سفيد، فاقد کليواژ ، نقطه جوش 2355 درجه سانتيگراد درجه سانتي گراد و نقطه ذوب 1410 درجه سانتي گراد.

سيليس در گروه 14(IVA) جدول تناوبي به عنوان غيرفلز Metalloids (Nonmetal) بوده و در دوره 3 قرار دارد.

سيليس جزء اصلی ماسه سنگ و ماسه سيليسي، كوارتز و كوارتزيت، بلور كريستال، تريپلي و نواكوليت، سيليس مصنوعي و سيليكون شيميايي، کانی های رسی، گرانيت، سنگ چماق و دياتوميت می باشد. ماده معدني سيليس جهت تأمين نيازهاي صنعتي كشور مي بايست از علوم نظري، علوم مهندسي و تكنولوژيهاي مختلف بخصوص تكنولوژي فرآوري بهره گيرد.

مشخصات شیمیایی سیلیس

برخي از شيميدانان، رابطه بين اتم هاي سيليس و اكسيژن در سيليكات هاي مختلف را مشابه رابطه اتم هاي كربن و اكسيژن در تركيبات آلي دانسته اند. همانطور كه كربن به دو صورت منواكسيد كربن (CO) و دي اكسيد كربن (CO2) با اكسيژن تركيب مي شود، سيليسيم نيز به طور مشابه با اكسيژن تركيب شده و توليد تركيبات SiO و SiO2 را مي نمايد. تركيب اول نظير منواكسيد كربن به صورت گاز بوده و ناپايدار است وليکن تركيب دوم جامد و پايدار مي باشد.

در طبيعت هرگاه در درجه حرارت 25 درجه سانتي گراد، ميزان سيليس محلول در آب از حدود 120 تا 140 ppm بالاتر برود، از نظر شيميايي كمپلكس Si(OH)₄ بوجود خواهد آمد. در چنين حالتي محلول به صورت اشباع در آمده و سبب رسوب سيليس به صورت ژل و تشكيل بلورهاي اوليه كوارتز كه فراوان ترين كاني سيليس است، مي گردد. بلورهاي مصنوعي كوارتز كه در صنعت مورد مصرف قرار مي گيرد، نيز طي چنين فرآيندي توليد مي شوند. بنابراين مي توان گفت كه اگر در طبيعت مقدار سيليس محلول در آب كمتر از ppm 210 باشد، سيليس موجود در آب به صورت محلول باقي مانده و هيچ گونه كريستالي تشكيل نمي شود. فقط در زماني كه ميزان سيليس محلول در آب از حد ppm 410 بگذرد، زايش بلورهاي كوارتز شروع مي شود. كوارتز، تريديميت و كريستوباليت سه پلي مورف اصلي سيليس هستند كه در طبيعت به خوبي شناخته شده اند، هركدام از اين كاني ها در شرايط خاصب بوجود آمده و داراي مشخصات فيزيكي و كاني شناسي معينيمي باشند. اين پلي مورف ها در شرايط حرارتي ذيل به يكديگر تبديل مي شوند.

کانی های سیلیس

انواع سيليس در طبيعت به صورت کاني هاي مشخص ذيل يافت مي شود که عبارتند از:

سيليس متبلور (کوارتز با چگالي 65/2، تريديميت با چگالي 26/2، کريستوباليت با چگالي 32/2، اوپال، لوشاته ليريت با چگالي 20/2، کوئيزيت و استيشوويت)، سيليس نهان بلور (سنگ آتش زنه، سنگ آتش زنه سياه، کلسدوني و عقيق ) و سيليس بي شکل ( اپال، سيليس بي آب )، سنگ شيشه، سيليس گداخته شفافي باچگالي 21/2مي باشد. هنگامي كه ناخالصي ها كمتر از ppm 1 باشد از بهترين شيشه هاي شفاف بوده و داراي قدرت انتقال زياد اشعه ماورء بنفش است و نوع از سيليس كه در صنعت كاربرد دارد سيليس گردي است كه از جدايش سيليس به دست مي‌آيد و در تركيبات لاستيك، غليظ كننده و گريس بعنوان عامل مات ساز در رنگها بكار برده مي‌شود.

از ميان اين کاني ها، کوارتز بسيار رايج است. تريديميت و کريستوباليت در سنگ هاي آتشفشاني توزيع گسترده اي داشته و به سختي مي توان گفت که کاني هاي کمياب هستند. لوشاته ليريت (شيشه سيليس) بسيار کمياب است.

کوئيزيت و استيشوويت اشکال فشار بالاي سيليس مي باشند که ابتدا در آزمايشگاه ساخته شده و سپس در ماسه سنگ هاي کراتر متئور در آريزونا يافت شدند، جايي که اين دو کاني ظاهراً بر اثر فشار آني و بالا ناشي از برخورد شخانه تشکيل گرديده اند. چگالي بالاي(29/4) براي استيشوويت ناشي از تغيير کورديناسيون 4 به 6 است.

سيليس گرد از خردايش سيليس به دست مي آيد و درصنعت در لاستيک سازي، غليظ کننده گريس و به عنوان مات ساز رنگ ها کاربرد دارد.

چرت و فلينيت معمول ترين انواع سنگ هاي رسوبي شيميايي هستند.

چرت يك واژه خيلي كلي براي رسوبات سيليسي دانه ريز، با منشأ شيميايي، بيوشيميايي يا بيوژنيكي است. فلينيت بعنوان معادل چرت و خصوصاً براي نودل هاي چرتي موجود در گل هاي سفيدهاي (chalk) كرتاسه بكار مي رود.

ژاسب نوعي چرت قرمز است كه رنگ قرمز آن ناشي از هماتيت ريز پراكنده است.

سيليكسيت (Silexite) واژه فرانسوي معادل چرت، خاصه نوع سياه و كربن دار آن است.

نواكوليت، نوع ديگري از سنگ هاي سيليسي است كه افزون بر سختي زياد، بافت يكنواخت و ميكروكريستالين و رنگ روشن نيز، برخوردار است. نواكوليت در اصل يك چرت لايه- لايه متشكل از كوارتز ميكروکريستالين است.

پورسلانيت به سنگ هاي سيليسي دانه ريز با بافت و شكستگي مشابه با پورسلان بدون لعاب اطلاق مي شود. تريپولي از انواع ديگر سنگ هاي سيليسي بسيار متخلخل و سبك وزن است كه كاني عمده تشكيل دهنده آن كلسدوني بوده و به رنگ هاي سفيد، صورتي و خاكستري روشن و با لمس زبر و خشن، مشخص مي شود. تريپولي فقط در سطح زمين گسترش داشته و آن را نتيجه فرآيندهاي هوازدگي از قبيل آب گرفتن و يا شكستگي سنگهاي ديگر از قبيل چرت و آهك هاي سيليسي معرفي كرده اند، كه بخش هاي كربناته آنها شسته و خارج شده است.

چرت ها معمولاً به انواع لايه لايه و نودولي تقسيم مي شوند:

• چرت هاي لايه لايه اغلب با سنگ هاي ولكانيكي همراه هستند و در آن چرت را با منشأ ولكانيكي يا منشأ بيوژنيكي سيليس مي دانند.
• چرت هاي نودولي عمدتاً در سنگ هاي آهكي و تا حدودي در گل سنگ ها و تبخيري ها گسترش دارند. بيشتر چرت هاي نودولي دياژنتيكي هستند و از طريق جانشيني تشكيل شده اند. منشأ سيليس را عمدتاً به منشأ آتشفشاني نسبت مي دهند. مطالعات جديدتر (Cruzzi 1996) نشان مي دهد كه فقط از منشأ آتشفشاني نيست بلكه قسمت عمده اي از خشكي ها نشأت مي گيرند و يا از انحلال سنگ هاي پوسته جامد زمين شكل مي گيرند. سنگ هاي سيليس به دو گروه اوليه و ثانويه تقسيم مي شوند :
• اوليه ها شامل:

الف- چرت هايي كه راديولارها سازنده آنها هستند و بنام راديولاريت خوانده مي شوند

ب- دياتوميت هاي پورسلانيت

ج- Opaline rocks

د- اسپيكوليت

هـ- نواكوليت

• ثانويه ها بعد از رسوبگذاري شكل مي گيرند:

الف) نودول هاي چرت شامل

الف)  Syngenetic chart

ب) Early chart

ج) – late chart

د) – Diagenes chart

• سنگ هاي سيليسي با منشأ اوليه :

الف- چرت هاي راديولاريتي:

اين چرت ها دو دسته اند:

• چرت با نوارهاي اكسيد آهن

از مشخصات انواع چرت با نوارهاي اكسيدآهن مي توان به مشخصه هاي زير اشاره كرد:

الف- همراه با توالي هاي افيوليت هستند.

ب- همراه با گل هاي پلاژيك هستند.

ج- داراي نوارهاي قرمز تا سبز تيره داراي اكسيدهاي Fe ³⁺

د- از پوسته راديولر تشكيل شده اند.

دو فاكتور اول نشان دهنده اين است كه اين ها در يك محيط عميق شكل گرفته اند. وجود Fe ³⁺ نشان دهنده محيط اكسيدان است كه علت وجود محيط اكسيدان در عمق به علت گردش شديد آب در طبقات است كه باعث شده اكسيژن از طبقات سطحي به اعماق برود. پس اين سنگ ها مربوط به محيط هاي عميق دريا كه Cirulation آب شديد بوده و اجازه داده تا اكسيژن به محيط عميق برود و محيط اكسيدان گردد، مي باشند.

• با نوارهاي مواد آلي:

انواع داراي نوارهاي مواد آلي در همان محيط قبل ولي غير اكسيدان تشكيل مي گردند. ناخالص هايي كه همراه اين 2 گروه ديده مي شود عمدتاً كاني رسي گروه ايليت، كوارتز ميكروكريستالين و فسفات مي باشد.

ب- دياتوميت هاي پورسلانيت

عمدتاً در محيط هاي درياچه اي بخصوص فلات قاره (Shelf) شكل مي گيرند كه محيط غير اكسيدان است. در محيط شيب قاره Slope اگر اكسيدان نباشد نيز شكل مي گيرند.

اين سنگ ها داراي تخلخل بالايي هستند و كاني هاي رسي گروه كائولن يا كائولن + ايليت همراه آنها ديده مي شود. اگر مقدار كاني رسي به 25 درصد برسد به سنگ، پورسلانيت مي گويند. اين سنگ ها در يك منطقه بسيار كم شيب و گسترده كه چون بصورت خليج است، گردش (Circulation) شديد آب وجود ندارد و به علت جريانهاي Upwelling سيليس به محدوده شلف كشيده مي شود وبه طريقه شيميايي و بعضاً با علت دخالت موجودات پلانكتون، اين سنگ به صورت ژل سيليسي كه عمدتاً اپال A و C است، نهشته مي شود.

د- اسپيكوليت

: عمده سازنده اسپيكوليت، سوزن هاي اسفنجي هستند. تفاوت اين سنگ ها با بقيه سيليس ها اين است كه اين سنگ ها در درياچه هاي آب شيرين گسترش مي يابند و همراه با رسوبات جريانهاي آشفته هستند.

هـ- نواكوليت:

رسوبات سيليسي كه در تشكيل آنها موجودات مختلف دخالت دارند و موجود غالبي شناخته نشده است و در محيط هاي دريايي كم عمق گسترش مي يابند.

• سنگ هاي سيليسي از منشأ ثانويه:

اينها غالباً به صورت نودولي هستند. براي تشكيل اين سنگ ها در محيط دياژنز دو شرط لازم است :

1- وجود Si كه مي تواند حاصل انحلال ذرات اصلي سازنده سنگ باشد و توسط آب هاي درون منفذي وارد سنگ مي شود.

• وجود PH و Eh مناسب در محيط دياژنز

سيلكريت كه سنگي غني از سيليس است، اوليه بوده و در PH قليايي تشكيل مي شود و لذا در فصول خشك كه تبخير و PH بالاست، ايجاد مي شود. كالكريت در محيط دياژنز شكل مي گيرد.

شرایط تشکیل و ژنز سیلیس

در صورتي که سيليس درصد بالايي از سنگ ها را تشکيل دهد، کانسارهاي سيليس تشکيل مي شوند. کانسارهاي سيليس تشکيل شده از تجمع ثانويه سيليس و در اثر فرآيند دگرگوني (تزريق ثانويه رگه ها و رگچه هاي سيليسي در سازندهاي دگرگون شده)، هوازدگي، جابجايي و تجمع به وسيله باد و يا آب رودخانه ها داراي حجم قابل توجهي بوده و از اهميت بالايي برخوردارند.گاهي در طبيعت لايه هايي از سيليس آلي به صورت راديولاريت، فتانيت، اسپونگوليت و دياتوميت به وجود مي آيند.  اين لايه ها از انباشته شدن قطعات اسکلت سيليسي جانوران ريز دريايي ايجاد مي شوند. از نظر کاني شناسي جنس اين مواد اکثراً کريستوباليت و اپال است.  در مورد منشأ چرت ها، اتفاق نظر وجود ندارد، با اين وجود اكثر محققين، چرت هاي نودولي را از منشأ ثانويه و دياژنتيكي مي دانند. شواهدي كه اين فرضيه را، تأئيد مي كند عبارتند از::

• شكل بسيار نامنظم اكثر نودول هاي چرت

2-  وجود بخشهاي كربناته در داخل نودول هاي چرت

• وجود فسيل هاي سيليس شده
• حفظ و وجود آثار و بقاياي از ساخت هاي رسوبي به ويژه سطوح لايه بندي در داخل بعضي از نودول هاي چرتي
• گسترش و حضور نودول هاي چرت فقط در بعضي از قسمت هاي تشكيلات آهكي و عدم توزيع و پراكندگي منظم آن در تشكيلات ميزبان.

مطالعات مختلف و بررسي هاي ژئوشيميايي اخير تشكيل مستقيم ژل هاي سيليسي از آب دريا را تأئيد نمي كند.

در صورتي که سيليس درصد بالايي از سنگ ها را تشکيل دهد، کانسارهاي سيليس تشکيل مي شوند. کانسارهاي سيليس تشکيل شده از تجمع ثانويه سيليس و در اثر فرآيند دگرگوني (تزريق ثانويه رگه ها و رگچه هاي سيليسي در سازندهاي دگرگون شده)، هوازدگي، جابجايي و تجمع به وسيله باد و يا آب رودخانه ها داراي حجم قابل توجهي بوده و از اهميت بالايي برخوردارند.گاهي در طبيعت لايه هايي از سيليس آلي به صورت راديولاريت، فتانيت، اسپونگوليت و دياتوميت به وجود مي آيند.

اين لايه ها از انباشته شدن قطعات اسکلت سيليسي جانوران ريز دريايي ايجاد مي شوند. از نظر کاني شناسي جنس اين مواد اکثراً کريستوباليت و اپال است.

در مورد منشأ چرت ها، اتفاق نظر وجود ندارد، با اين وجود اكثر محققين، چرت هاي نودولي را از منشأ ثانويه و دياژنتيكي مي دانند. شواهدي كه اين فرضيه را، تأئيد مي كند عبارتند از:

• شكل بسيار نامنظم اكثر نودول هاي چرت
• وجود بخشهاي كربناته در داخل نودول هاي چرت
• وجود فسيل هاي سيليس شده
• حفظ و وجود آثار و بقاياي از ساخت هاي رسوبي به ويژه سطوح لايه بندي در داخل بعضي از نودول هاي چرتي
• گسترش و حضور نودول هاي چرت فقط در بعضي از قسمت هاي تشكيلات آهكي و عدم توزيع و پراكندگي منظم آن در تشكيلات ميزبان.

مطالعات مختلف و بررسي هاي ژئوشيميايي اخير تشكيل مستقيم ژل هاي سيليسي از آب دريا را تأئيد نمي كند.

انواع سنگ های سیلیسی

• كوارتز بلوري:

انواع شفاف و خوش‌نما براي تهيه عدسي و مخروط، جواهرسازي و نمونه كاني بكار مي‌رود، از خاصيت پيزوالكتريك آن در الكترونيك استفاده مي كنند.

• تريپلي:

سيليس ريز بلور، متخلخل با وزن مخصوص 65/2، سختي7، سفيد تا خاكستري و… كه به عنوان پركننده يا رنگدانه در رنگ، لاستيك، پلاستيك، ساينده و بتونه بكار مي رود، بعلاوه در پودر‌هاي ساينده وجلا و ساينده دندان بكار مي رود.

• نواكوليت:

سنگ متخلخل سفيد تا خاكستري، قهوه اي روشن تا سياه كه از دانه هاي كوارتز بي‌شكل متراكم ساخته شده است كه خاصيت سايندگي عالي دارد: تميز كردن فلزات، ماده آسياب كننده، نسوز و مصالح سبك ساختماني.

• فلينت:

سيليس كلسدوني مخفي بلور متراكم سراميك، چيني استخواني، ماده آسياب كننده و…

تقسيم بندي انواع سيليس براساس درصد SiO₂ و مصرف :

سيليس درجه 1:

اين نوع سيليس داراي حداقل 96%=SiO₂ است و در شيشه سازي، لعاب، صنايع شيميايي، فروسيليس، پشم شيشه، سيليكات سديم، فروکروم و ماسه تست سيمان به کار مي رود.

سيليس درجه 2 :

اين نوع سيليس داراي 95-85%= SiO₂ است و در ماسه ريخته گري، ماسه سندبلاست، فيلتراسيون و ديرگدازها به کار مي رود.

سيليس درجه 3 :

اين نوع سيليس داراي 85-70%= SiO₂ است و در آجر ماسه آهکي و آجرسبک، کارخانجات توليد سيمان و بتن سبک به کار مي رود.

بررسی عرضه و تقاضا در ایران

با توجه به مصرف بالاي سيليس در صنعت بخصوص صنايع شيشه سازي، ريخته‌گري و سراميك پيش بيني مي‌شود كه تقاضا براي سيليس افزايش پيدا كرد. نظر به اينكه ايران جزء كشورهاي در حال توسعه مي باشد و با توجه به دورنماي رشد مصرف سرانه شيشه كشور در سالهاي آينده پيش‌بيني مي‌شود حجم پودر سيليس موردنياز صنايع شيشه سازي افزايش پيدا كرده، لذا نياز به فراوري سيليس بيش از پيش احساس می گردد.

با توجه به سود دهي بالاي سيليس براي عرضه به صنعت ريخته‌گري پيش‌بيني مي شود عرضه سيليس مورد نياز براي ريخته‌گري روندي افزايشي داشته باشد و در صورت تأمين تقاضاي داخلي قيمت آن كاهش يابد.

میزان واردات سیلیس در ایران

ميزان واردات تركيبات مختلف سيليس دار ايران در اين دوره (1376-1380) با نرخ رشد 15/4%، از 19/391 تن در سال 1376 به 62/1224 تن در سال 1378 و 85/1567 تن در سال 1380 افزايش نشان مي دهد.

بيشترين واردات سيليس مربوط به خاكهاي سيليس سنگواره‌اي است و بيشترين استفاده آنها در صنايع شيشه و سراميك مي‌باشد.

در سال 1380 ميزان واردات داخلي افزايش يافته است كه اين افزايش ناشي از واردات شن و ماسه طبيعي و كوارتز مي‌باشد.

میزان تولید سیلیس در جهان

ميانگين توليد جهاني سيليس در اين دوره ( 1994-2004) 9/3570 هزارتن بوده که از 3170 هزارتن در سال 1994 به 3200 هزارتن در سال 1998، 3720 هزارتن در سال 2002 و 4700 هزارتن در سال 2004 افزايش يافته است . بخش اعظم سيليس توليدي جهان توسط كشورهاي چين، روسيه، نروژ، آمريكا و برزيل توليد مي شود.

بين سالهاي 1990 تا 1995 توليد سيليس روند كاهشي را طي نموده است و از سال 1995 تا 2000 تغييرات متناوبي با دامنه كوتاه حاكم بوده است. طي سال هاي 1964 تا 2000 بيشترين مقدار توليد مربوط به سال 1990 و كمترين آن مربوط به سال 1964 است.

چين در توليد سيليكون مقام اول را در سال 2000 ( 721000 تن) و 2001 (638000 تن) دارا بوده است. بعد از چين، ديگر توليد كننده هاي عمده سيليكون آمريكا، برزيل، نروژ، فرانسه، روسيه، آفريقاي جنوبي و اسپانيا هستند كه در كل 84 درصد توليد جهاني را شامل مي شوند.

توليد جهاني فروسيليكون در سال 2001، 49/4 ميليون تن تخمين زده شده است كه نسبت به سال 2000 كه مقدار 26/4 ميليون تن را داشته است، اندكي افزايش ديده مي شود. توليد كننده هاي عمده فروسيليكون در سال 2001 به ترتيب كشورهاي چين، روسيه، نروژ، اكراين، آمريكا، فرانسه، آفريقاي جنوبي و قزاقستان بوه اند كه تقريباً 86 درصد توليد جهاني را دربرداشته اند.

در توليد شن و ماسه صنعتي درسال 1996، آمريكا با توليد 8/27 ميليون تن در مقام اول جاي گرفت و بعد از آن هلند با توليد 24 ميليون تن در مقام دوم، آلمان با 5/7 ميليون تن در مقام سوم و اتريش و پاراگوئه با 7 ميليون تن و فرانسه با 5/6 ميليون تن در مقام هاي بعدي جاي گرفتند. آمريكا طي سالهاي 1992 تا 1996 بزرگ ترين توليد كننده شن و ماسه صنعتي در جهان بوده و تقريباً 24 درصد توليد جهاني را در برداشته است. توليد شن و ماسه صنعتي در ايران از سال 1996 تا 1996 از 756000 تن به يك ميليون تن افزايش داشته است.

كوارتز و سيليس در اغلب كشورهاي جهان توليد و مصرف مي شود. توليد ساليانه سيليس درجه بالا تا متوسط حدود 120 تا 150 ميليون تن است كه 40% آن متعلق به آمريكا و هلند است, بعد از آن فرانسه, اتريش, آلمان, پاراگوئه و انگلستان قرار دارند.

هر چند فرآوري و قيمت پايين سيليس مانع از تجارت گسترده بين المللي آن مي شود ولي برخي انواع خاص آن با كاربري مخصوص تا مسافت هاي زياد حمل و نقل مي شوند, براي مثال از استراليا به ژاپن. توليد سيليكون و فرو سيليكون بيشتر وابسته به وجود انرژي ارزان است تا منشا سيليس.

به عنوان نمونه ماسه سيليسي Mt150 ,سيليس ته نشينيt 550-600000 , ژل سيليسيt 70-80000, سيليس كلوئيدي t 70000-60-, فرو سيليكون سيليكون Mt 4 وجود دارد. هيچ گونه اطلاعات دقيقي از جايگاه سيليس جهان در دست نيست.

میزان صادرات سیلیس در ایران

ميزان صادرات تركيبات مختلف سيليس دار ايران در اين دوره (1376-1380) با نرخ رشد 07/214%، از 8/58 هزارتن در سال 1376 به 6/336 هزارتن در سال 1378 و 7/469 هزارتن در سال 1380 افزايش نشان مي دهد.

بيش از 99 درصد صادرات ايران در سال 1380 مربوط به شن و ماسه و كوارتزي و سيليسي بوده است. ايران در سال 1380 مقدار 8/466 هزار تن شن و ماسه كوارتزي و سيلس، 7/107 تن شن و ماسه طبيعي، 18 تن كوارتز و 8/2 هزار تن خاكهاي سيليس سنگواره اي صادر كرده است كه در مجموع 7/469 هزار تن سيليس در انواع ذكر شده به خارج از كشور صادر گرديده است.

ميزان صادرات محصولات سيليسي ايران بعد از يك دوره كاهش در سال 80 افزايش چشمگيري داشته است. اين امر به دليل افزايش صادرات شن و ماسه سيليسي و همچنين كواتز بوده است.

تاثیرات زیست محیطی سیلیس

منابع آلودگي

معادني که در محيط هاي خشک در نزديکي شهر و روستا قرار دارند، توليد گرد و غبار زيادي مي کنند که ايجاد آلودگي مي کند و هر چه سيليس سست باشد، گرد و غبار ايجاد شده بيشتر مي شود. در اين صورت بايد طراحي معدن به شکلي باشد که حداقل جابجايي خاک را موجب شود.
آژانس بين‌المللي سلامت جهاني سيليس متبلور را به عنوان مادة سرطان‌زا معرفي كرده است. براي مثال مواد شيميايي و معدني كه 1/0% يا بيشتر سيليس متبلور داشته باشند، براساس استاندارد موسسة سلامت و بهداشت جمعيت براي مقابله با خطرات ناشي از ارتباط با محيط آلوده (Occupational Safety & Health Administration s`Hazard Communication Standard) در آمريكا تحت نظارت قانون قرار گرفته‌اند، به طوري كه به صورت قانون كار، آموزش كارگران و برچسب زدن بر چنين محصولاتي مطابق روش‌هاي اعلام شده براي مواد سرطان‌زا (Material Safety Data Sheet, MSDS) مي‌بايست انجام گيرد.

گرچه قرار گرفتن در معرض غبار كوارتز و محصولات سيليسي، جراحاتي در ريه ها به وجود مي آورد، با اين حال منجر به مرگ نمي شود. عادي ترين علت مرگ در كساني كه با غبار سيليسي در تماسند، بيماري سل است. به طور كلي، اگر مقدار زيادي غبار وارد ريه ها شود، سبب مرگ مي گردد. با اين حال، با پيشگيري ها و نيز تهويه مناسب و استفاده از فيلترها، تا حد زيادي مي توان از بروز امراض يا مرگ در اثر غبار كاني ها جلوگيري كرد.

با توجه به شرايط اقليمي، محيط زيست و منابع طبيعي، امتيازات و محدوديت هاي ويژه اي براي بهره برداري ازمعادن وجود دارد. درمعادني كه در محيط هاي خشك قرار دارند، فعاليت معدني درنزديك شهر و روستا توأم با توليد گرد و غبار است كه ممكن است محدوديت هاي قانوني بوجود آورد.

حفظ پوشش گياهي در مناطق گياه دار در سرلوحه ماموريت سازمان منابع طبيعي قرار دارد. ضريب تخريب و اصلاح در هر منطقه با توجه به بقاء يا نابودي گونه هاي مختلف گياهي متفاوت است و طراح بايد هنگام طراحي از برنامه هاي منابع طبيعي اطلاع داشته باشد.

صنایع مصرف کننده سیلیس در ایرران

مصرف اصلي سيليس در ايران در زمينه شيشه سازي، ريخته‌گري، توليد فروسيليس و مصارف صنعتي خصوصاً جهت پوشش سطح قطعات مي باشد، كه عمدتاً تأكيد بر مصرف در شيشه سازي و ريخته گري است.

به طور كلي موارد مصرف سيليس SiO₂ عبارت است از:

شيشه سازي، چيني سازي، توليد فروسيليس، سراميك سازي، توليد آجر ماسه آهكي، ريخته گري، توليد سيليكات سديم، توليد ديگر مواد سيليسي، به عنوان نيمه هادی در صنعت الکترونيک و توليد پشم شيشه.

مقادير قابل توجهي ازماسه سنگ خرد شده به عنوان مصالح ساختماني بكار مي رود.

سيليس مصرفي در هر يك از اين صنايع بايد كيفيت خاصي داشته باشد. تركيب شيميايي، ساختمان كاني شناسي و خواص فيزيكي سيليس، تعيين كننده كيفيت و موارد مصرف آن در هر يك از صنايع مذكور مي باشند. تركيب شيميايي سيليس در واقع عبارت است از درصد SiO₂ موجود در سنگ و نيز درصد هريك از اكسيدهاي ديگر كه معمولاً به همراه SiO₂ در كانسارهاي مختلف وجود دارند و در صورتي كه درصد هر يك از آنها از حد معيني تجاوز نمايد، كاربرد آن را در صنايع مختلف محدود و يا غير ممكن مي سازد.

علاوه بر درصدSiO₂، ساختمان كاني شناسي سنگ نيز در تعيين كيفيت و موارد مصرف آن نقش مهمي دارد زيرا ممكن است SiO₂ به صورت انواع سيليكات ها وجود داشته باشد، در نتيجه اين مسئله در تعيين روش كانه آرائي و چگونگي حذف ناخالصي ها تأثير خواهد داشت.

خواص فيزيكي سيليس نيز در همين روش مناسب براي خردايش، دانه بندي پودر سيليس توليد شده و تعيين موارد مصرف پودر توليد شده تأثير خواهند داشت.

• کاربردسنگ سیلیس معدن کاوان در شیشه و لعاب:

سيليكا ماده تشكيل دهنده شيشه است، براي ساخت انواع شيشه مخصوص سيليس با موادي از قبيل فلدسپار، نفلين سينيت، سودا و… تركيب مي‌شود.

• کاربرد پودر سیلیس میکرونیزه  معدن کاوان در تولید سرامیک

كوارتز در ساخت انواع مختلف سراميك و سرويس بهداشتي بكار مي‌رود.

• کاربرد سیلیس معدن کاوان در ريخته گري و نسوز:

مقاومت كوارتز وسيليس تا دمايC 1470 سبب شده از آن براي تهيه قالب هاي ريخته‌گري فلزاتي مانند فولاد، آهن سياه، آلومينيم وآلياژهاي مس و همچنين به عنوان نسوز در ساخت كوره‌هاي آهن و فولاد، سراميك، شيشه و سيمان بكار مي‌رود. كاربردهاي متفرقه ديگري مانند ساينده، پودر جلا، فيلتراسيون، شن و ماسه ساختماني است. انواع گرد شده و با كيفيت براي باز كردن شكافها و افزايش نفوذ پذيري در توليد نفت وگاز بكار مي‌رود. همچنين با پودر كردن آن مي‌توان از آن به عنوان پركننده در رنگ، پلاستيك، لاستيك، بتونه و چسب استفاده كرد.

• کاربرد سیلیس معدن کاوان در انواع سندبلاست:

مواد مصرفی پرتاب کننده در عملیات سندبلاست انواع مختلف دارد که سیلیس به جهت خواص ویژه و صرفه اقتصادی یکی از مهمترین و کاربردی ترین آن ها می باشد.

کاربرد سیلیس برای سندبلاست رنگ بروی قطعات فلزی که ضخامت رنگ آنها زیاد بوده و چسبندگی آن خیلی بالاست.

بیشترین کاربرد سیلیس سایز1-3میلیمتر می باشد. که بسته به نوع پروفایل درخواستی قابل تغییر می باشد. اگر پروفایل کمتری مورد استفاده باشد سایز 2-1 میلیمتر و اگر پروفایل بیشتری مورد نیاز باشد 3-2میلیمتر.

البته بسته به نوع سندبلاست این ابعاد متفاوت خواهند بود.

مزایا و معایب استفاده سیلیس در سند بلاست:

ابتدا در خصوص مزایاي استفاده از سیلیس باید گفت که سطحی که با ساینده سیلیس سندبلاست می گردد داراي پروفایل بالا و نیز درجه تمیزي بیشتري نسبت به دیگر ساینده ها می باشد و سطحی کاملاً زبر و سفید و براق نمایان می گردد که این امر به خاطر چندوجهی بودن سیلیس – سفید بودن و استحکام اولیه آن می باشد.

اما در خصوص معایب آن باید گفت به علت اینکه ورود سیلیس به صورت گرد و غبار باعث از بین رفتن دستگاه تنفسی انسان میگردد و افرادي که درمعرض آن گرد و غبار هستند دچاربیماري که به سلیکوزیسم مرسوم است می گردند، که هم اکنون در بیشتر صنایع،مصرف سیلیس را منسوخ اعلام نموده اند.

• کاربرد سیلیس معدن کاوان سيليكات سديم :

سيليكات سديم به صورت گلوله هاي شفاف، بدون آب و پودر شيشه يا پودر آبدار خريد و فروش مي‌شود. اين ماده در كنترل سايندگي لوله هاي آب و فرمول بندي لعاب و مينا بكار مي رود. انواع محلول مايع آن در صابون‌سازي، پاك كننده‌هاي صنعتي و عمومي، چسب، سيمان‌سازي، ‌رنگ و پوشش، قالب ريخته‌گري، شناور‌سازي كانه، پايدارسازي پراكسيد و كنترل خوردگي در لوله هاي آب و پيش ماده سيليس مخلوط زئوليت كاربرد دارد.

کاربرد سیلیس ممتاز خوی معدن کاوان در تهیه نانو سیلیس

میکروسیلیس یکی از موادی است که در دهه های اخیر استفاده از آن در بتن به طور جدی مورد توجه مهندسین ساختمان قرار گرفته است. به دلیل خصوصیات بارز پوزولانی میکروسیلیس، استفاده از ان جهت بهبود خواص مکانیکی و افزایش دوام بتن در کشور های پیشرفته رو به افزایش است. استفاده از ان در بتن دارای فواید بسیار زیادی از جمله : کاهش ترکهای ناشی از هیدراتاسیون سیمان، دوام بهتر در مقابل آسیب های سولفات ها و آب های اسیدی و دست یافتن به مقاومت های نهایی بالا با استفاده از انواع سوپر روان کننده های بتن می باشد. از دیگر مزایای مصرف میکروسیلیس کاهش تحرک یون های کلر و در نتیجه کاهش عمق نفوذ کلر در بتن بویژه در نواحی ساحلی جنوب ایران می باشد. از موارد مصرف آن می توان در بتن ریزی های مربوط به ساخت اسکله های دریائی، شمع ها، ستون ها و قطعات پیش ساخته، فونداسیون ماشین آلات و کلیه سازه های بتنی که در معرض حملات شیمیایی بویژه یون کلر و سولفات ها قرار دارند نام برد.

در سال های اخیر مطالعات بر روی نانو ذرات سیلیس متمرکز شده، با این هدف که بتوان با استفاده از این ماده، مشخصات بتن را بیش از پیش افزایش داد. افزودن نانو سیلیس به بتن موجب افزایش مقاومت فشاری، کششی و خمشی، کاهش زمان گیرش و کاهش نفوذ پذیری آب درون بتن و همچنین مقاومت بالاتر در برابر حمله های شیمیایی می شود. آزمایشاتی که بر روی نانو سیلیس انجام شده، نشان داده اند که این ذرات نتنها برای محیط زیست مشکل ساز نیستند بلکه نتایج بهتری در مقایسه با میکرو سیلیس ارائه می کنند. تحقیقات نشان داده است که اضافه کردن نانو سیلیس بیشتر از میکرو سیلیس باعث افزایش مقاومت در بتن می شود. نانو سیلیس مخلوط شده با بتن در دراز مدت باعث حفظ سلامت کارگران، بتن و محیط زیست می شود. نانو سیلیس همچنین می تواند باعث کاهش مصرف سیمان، بهبود کیفیت بتن و افزایش کارایی آن شود

.

اضافه کردن 10 درصد نانو سیلیس باعث افزایش 26 درصدی مقاومت فشاری بتن گردید در حالی که همین مقدار میکروسیلیس افزایش 15 درصدی مقاومت فشاری بتن در را در بر داشت .حتی اضافه کردن مقدار اندک 25/0 درصدی نانو سیلیس باعث 10 درصد افزایش مقاومت فشاری و 25 درصد افزایش مقاومت خمشی می گردد ..

شرح

Sio₂ Nano  یک افزودنی فوق پیشرفته و براساس تکنولوژی نانو می باشد که جهت دست یابی به بتن های خاص و توانمند طراحی شده است. استفاده از نانوسیلیس در بتن ریزی های مجاور سواحل دریاها به طور جدی مورد توجه مهندسین ساختمان قرار گرفته است . با توجه به خصوصیات منحصر به فرد آن مانند بهبود خواص مکانیکی و افزایش دوام بتن در روند به کار گیری آن در کشورهای پیشرفته رو به افزایش است . نانو با حالت غیر کریستالی به شکل ذرات بی نهایت ریز با قطر نانوئی برای استفاده به عنوان یک ماده سیمانی در بتن بسیار مناسب است  .

مصرف و به کارگیری Sio2 Nano با استاندارد ASTM C1240 مطابقت دارد .

موارد مصرف

• اجرای بتن در سواحل دریا ، اسکله ها و پلها
• ساخت بتن های با مقاومت بالا
• ساخت بتن سدها ، کانالها ، تونلها ، مخازن و منابع آب
• کف سازی و نما سازی
• ساخت بتن های در معرض خوردگی

مزایای مصرف: افزودن نانوسیلیس به مخلوط بتن باعث می گردد Sio2 فعال آن با محلول  هیدروکسید کلسیم Ca(OH)2  آزاد موجود در منافذ موئین بتن ترکیب گردد و کریستال سیلیکات کلسیم نامحلول تولید نماید و در نهایت باعث تراکم ساختار خمیر سیمان و کاهش نفوذپذیری و افزایش مقاومت بتن گردد . از جمله این مزایا می توان به افزایش مقاومت فشاری و خمشی و کششی بتن ، افزایش مقاومت بتن در برابر فرسایش ، کاهش قابل توجه نفوذپذیری بتن ،جلوگیری از نفوذ یون کلر و سولفاتها و سایر مواد شیمیایی مخرب به داخل بتن .اشاره کرد .

 

کاربرد سیلیس معدن کاوان در تولید انواع مشتقات سیلیس ممتاز خوی

• سيليس ته‌نشين شده:‍

از واكنش سيليكات سديم با اسيد سولفوريك يا اسيد كلريدريك طي شرايط مشخصي سيليس ته نشيني توليد مي شود كه بدليل خواصي از قبيل درخشندگي بسيار بالا و تخلخل كم از آن به عنوان پر كننده ريز دانه و ضد لغزش در لاستيك (لاستيك خودرو و كفپوشPVC، پلي الفين، فيلم LDPE و جداكننده هاي ريز منفذي باتري هاي سربي، پخش كننده، حمل كننده و بسياري موارد ديگر استفاده مي‌شود.

• سيليس كلوئيدي:

سوسپانسيونی از سيليس ريز دانه در محيط آبي كه به منظور اصطكاك دركاغذ و تخته، جوش دهنده نسوزهاي فيبري، كاتاليزور و پيش ماده شيميايي مصرف مي شود.

• سيليس، نوع متالورژي:

از واكنش كوارتز وكك در كوره قوس الكتريك و دماي بالاي C’2000 ساخته شده و 99%-98 Si دارد. ازآن در تهيه آلياژهاي آلومينيم، فولاد، سوپرآلياژ، سيليكون و مواد شيميايي استفاده مي كنند.

انواع ديگر ازسيليس و تركيبات آن مانند سيليس پخته، خرد سيليكون، نيترات سيليسيوم و… وجود دارند كه هر يك كاربرد هاي مخصوص خود را داراست.

استانداردها

استاندارد سیلیس درشيشه سازي:

حداقل 99-5/98% SiO₂ و Fe₂O₃ كمتر از 04/0% در شيشه تخت، 03/0% ظروف شيشه اي، 88/0%ظروف بلوري، 3/0% فايبرگلاس، 6/1%-2/0 Al2O₃ و مقادير نا چيز( Ni،Cu،Co)و مواد نسوز (كروميت، زيركن وروتيل(

شيشه نوري درجه اول:

حداقل99%-5/98 SiO₂، كمتر از 1/0%Al₂O₃ و02/0% Fe₂O₃.

استاندارد سیلیس در  پيش ماده سيليكات سديم:

بيشتر از 4/99% SiO₂و كمتر از03/0% Fe₂O₃.

استاندارد سیلیس در سراميك:

زير 20% Cu،97/5> SiO₂، 55%< Al2O₃ و2/0% Fe2O₃.

استاندارد سیلیس در فیلتر:

نسبتا خالص و بدون خاك، رس و مواد آلي يا ميكايي، شكل بلور هاي گرد شده يا نرمال بدون كشيدگي يا تخت شدگي، اندازه دانه هاي يكنواخت، اندازه كوچك و ضريب يكنواختي.

ماسه خوب گرد شده و مقادير ناچيز ناخالصي از رس، فلدسپار و كلسيت اندازه دانه ها : 35/3*1/7، 212/0*106/0، 4250.*212/0، 70/1*85/0، 18/1*36/2

استاندارد سیلیس به عنوان ماسه ريخته گري:

98% SiO₂ زير 200مش وCaO وMgO محدود (چرا كه مقدار اسيد مصرفي كه عامل اندازه‌گيري مقدار جوش دهنده مورد نياز است را كاهش مي‌دهد

ماسه گداخت (آهن و فولاد):

90%> SiO2

استاندارد سیلیس به عنوان ماسه نسوز:

99%-95 : SiO2

استاندارد پودر سيليس:

1/0%< Fe₂O₃, 38/0%< Al₂O₃ , 1/0%< Na₂O ,1/0%< K₂O اندازه متوسط ذرات 60 ميكرومتر, درجه درخشندگي 89%

استاندارد سیلیس به عنوان پيش ماده سيليكون:

99%-5/98> SiO2 ,5/1%-1/0< Fe2O3 ,15/0%< Al2O3 , بدون فسفر و آرسنيك, 2/0%< CaO,MgO و نقصان در اثر حرارت, گلوله هاي با قطر< cm54/2 و حداقل درجه نرم شدن C ‘1700

استاندارد سیلیس در فروسيليكون:

98%> SiO2 ,2/0%< Fe2O3 ,4/0% Al2O3 ,2/0% MgOوCaOو 1/0% P, قطر گلوله ها 16/1-32/0

استاندارد سیلیس به عنوان تريپلي:

5/99-98% SiO2 ,1%-025/0 Fe2O3 و اندازه ذرات 99% زير 74 ميكرومتر تا 99% زير 10 ميكرومتر

استاندارد سیلیس در نواكوليت:

60%> SiO2, 20% Al2O3, 2% Fe2O3 ,3% C

استاندارد سیلیس در فلينيت:

4/97% SiO2 , 35/0% Al2O3 , Fe2O3 نادر, 46/0%CaO , 18/0%MgO,3/1% نقصان در اثر حرارت, اندازه متوسط دانه ها 10 ميكرومتر.

استاندارد سیلیس در  باز يافت:

بازيافت شيشه در حال افزايش است. نرخ متوسط باز يافت شيشه 33% در آمريكا و 90% در برخي كشورهاي اروپايي مانند سوييس است. بعد از خمير شيشه, دومين كاربري ظروف شيشه اي بازيافتي فايبر گلاس عايق (40% از ماده اوليه) است. ماسه سيليس مورد استفاده در سايش معمولاً در بازيافت فولاد مصرف مي‌شود. بازيافت ماسه ريخته گري بدليل مشكلات دفع و آماده سازي آن رو به افزايش است

جايگزين های سیلیس در:

ساينده:

بوكسيت, آلومينا, كروندوم, الماس, دياتوميت, فلدسپار, گارنت, منيتيت, نفلين سينيت, اليوين, پرليت, پوميس, سربار, ذغال و فلزات استاروليت, تريپلي, كربيد سيليسيوم و ايلمنيت.

ماده ضد بلوكه شدن:

كائولن تكليس شده , دياتوميت, تالك.

ساختمان سازي:

گرانيت خرد شده, آهك, مرمر و…

سنگ نما:

گرانيت, مرمر, آهك, اسليت, آجر.

پركننده ها:

تري هيدرات آلومينيم, باريت, كربنات كلسيم, دياتوميت, فلدسپار, كائولن, ميكا, نفلين سينيت, پرليت, تالك, ولاستونيت.

فيلتر:

كربن فعال شده/آنتراسيت, آزبست, سلولز, دياتوميت, گارنت, منيتيت, پوميس, پرليت, ايلمنيت.

ريخته گري:

بوكسيت و آلومينا, كروميت, رس, اليوين, پرليت, ورميكوليت, زيركن.

مواد اصطكاك زا:

آزبست, باريت, بوكسيت و آلومينا, رس, (آتاپولگليت, كائولن, سيبوليت), گارنت, گرافيت, ژيپس, ميكا, پوميس, پيروفيليت, اسليت, ورميكوليت, ولاستونيت, زيركن.

نسوز:

آندالوزيت, بوكسيت, كروميت, كيانيت, دولوميت, گرافيت, منيزيت, اليوين, پيروفيليت, رس نسوز, سيليمانيت, زيركن.

مصرف ظاهری سيليس در جهان در اين دوره ( 1990-2000) از 588 هزارتن در سال 1990 به 609 هزارتن در سال 609 و 689 هزارتن در سال 2000 افزايش يافته است.

صنایع مصرف کننده سیلیس در ایران و سنگ سیلیس خوی

مصرف اصلي سيليس در ايران در زمينه شيشه سازي، ريخته‌گري، توليد فروسيليس و مصارف صنعتي خصوصاً جهت پوشش سطح قطعات مي باشد، كه عمدتاً تأكيد بر مصرف در شيشه سازي و ريخته گري است.

روش های متداول فراوری سیلیسی

ماسه وشن ها مي‌بايست دامنه مختلف از اندازه ذرات را دارا باشند و از موادي مانند ميكا, رس, لاي, مواد آلي و… پاك باشند كه اين ناخالصي ها با شستشو و غربال كردن وگاهي جدايش در ملات سنگين برطرف مي‌گردند. در ادامه خرد شدن صورت مي گيرد تا قلوه سنگ ها و تخته سنگ ها نيز به اندازه ذرات ديگر تبديل شود. كوارتز تيله اي و ماسه هاي غربال شده, با جدايش مغناطيسي, لرزش, شستشو و شناورسازي و يا اسيد شويي بر روي آن صورت مي گيرد.

نواكوليت با چكش و قلم به اندازه دلخواه درآمده و بر حسب كيفيت دسته بندي در محل كارخانه به اندازه دلخواه برش داده مي شود. بلورهاي كوارتز به صورت محلي توسط مصرف كننده نهايي جدا سازي و درجه بندي مي شود.

روش استخراج سیلیس از معدن سنگ سیلیس ممتاز خوی

كانسارهاي سخت نشده به روش روباز بوسيله ما شين آلاتي مانند لودر و بيل مكانيكي, لايروبي, و يا فشار آب استخراج, بارگيري و يا از طرق ديگر به كارخانه فرآوري منتقل مي شود. كانسارهاي سخت نيز به روش روباز استخراج مي شود منتها ابتدا با حفاري و انفجار و بعد مراحل برداشت و بارگيري صورت مي‌گيرند. برخي معادن زير زميني با روش انفجار و حفاري مرسوم استخراج و بار گيري مي‌شوند.

تريپلي به روش زير زميني و اتاق وپايه با يك تونل دسترسي در جهت شيب استخراج مي شود.بلورهاي كوارتز به صورت دستي بعد از برداشت روباره ها بوسيله بلدوزر استخراج مي شوند.

ذخایر سیلیس در ایران و خرید سیلیس خوی

ميزان ذخاير قطعي سيليس ايران در طي اين دوره ( 1376-1380 ) با متوسط نرخ رشد 4/5%، از 3/56 ميليون تن در سال 1376 به 2/54 ميليون تن در سال 1378 و 5/68 ميليون تن در سال1380 افزايش يافته است .

با توجه به نرخ رشد 4/5 درصدي ذخاير ايران مي‌توان گفت سرمايه گذاري بخش توسعه و اكتشاف سيليس درسالهاي اخير افزايش يافته و نتايج آن، افزايش ميزان قطعي سيليس ايران مي‌باشد.